واکوئول، محلی برای ذخیره

واکوئول، محلی برای ذخیره

اندامکی کیسه‌ای شکل با غشای نیمه‌تراوا در گیاهان است که مایعی به نام شیره واکوئولی در آن قرار دارد.

شیره واکوئولی: ترکیبی از آب و مواد دیگر است که مقدار و ترکیبات آن از بافتی به بافت دیگر و یا حتی از یاخته‌ای به یاخته دیگر متفاوت است.

بعضی یاخته‌های گیاهی، واکوئول‌های درشتی دارند که بیشتر حجم یاخته را اشغال کرده است.

ورود و خروج آب به درون یاخته‌های گیاهی دو پدیده را ایجاد می‌کند:

۱) تورژسانس: حالت تورم
۲) پلاسمولیز: حالت پژمردگی

در واقع؛ تغییرات ابعاد یاخته و حالت تورم و پژمردگی آن به خاطر ورود و خروج آب به درون واکوئول‌ها صورت می‌گیرد.

تورژسانس

وقتی مولکول‌های آب در واحد حجم در محیط بیشتر از یاخته باشند، آب وارد یاخته شده و پروتوپلاست حجیم شده و به دیواره فشار می‌آورد که به این حالت تورژسانس گوییم.

در واقع؛ واکوئول پر آب و حجیم می‌شود.

نکته: دیواره یاخته‌ای در برابر این فشار تا حدی کشیده می‌شود، ولی پاره نمی‌شود.

فایده: اندام‌های غیرچوبی، مانند برگ و گیاهان علفی استوار می‌مانند.

پلاسمولیز

با کم شدن تراکم آب در اطراف یاخته‌های گیاهی، پروتوپلاست جمع می‌شود که به آن پلاسمولیز می‌گوییم.

توجه: اگر پلاسمولیز ادامه‌دار شود، پژمردگی حتی با آبیاری هم جبران نشده و گیاه به خاطر مرگ یاخته‌هایش، می‌میرد.

نکته: تغییرات ابعاد یاخته‌های گیاهی به واسطه پلاسمولیز و تورژسانس، اگرچه باعث تغییر وزن جاندار نیز می‌شود، ولی رشد به حساب نمی‌آید.

این اندامک محل ذخیره ترکیبات پروتئینی، اسیدی و رنگی ساخته شده در یاخته نیز می‌باشد.

ماده رنگی آنتوسیانین

منابع: در ریشه چغندر قرمز، کلم بنفش و میوه‌هایی مانند پرتقال قرمز.

نکته: رنگ آنتوسیانین، در pHهای متفاوت تغییر می‌کند.

توجه: اگر برگ کلم قرمز را در دمای بالا بجوشانیم، رنگ آنتوسیانین آن خارج می‌شود، هرچه دما بالاتر، خروج رنگ بیشتر می‌شود.

ماده پروتئینی گلوتن

گلوتن پروتئین موجود در گندم و جو است که در بعضی افراد باعث بروز بیماری سلیاک می‌شود (یادآوری).

گلوتن درون واکوئول یاخته‌های گندم و جو ذخیره می‌شود.

فایده: برای رشد و نمو رویان گیاه لازم و ضروری است.