مقاطع تحصیلی
جستجو در منظومه
دیواره یاختهای
توضیحات درس
ردهبندی گیاهان
گیاهان مختلف را بر اساس وجود چهار عامل، هاگ، آوند، دانه و گل به چهار زیرشاخه تقسیم میکنند:
- خزهها: هاگ دار / بدون آوند / بدون دانه / بدون گل
- سرخسها: هاگ دار / آوند دار / بدون دانه / بدون گل
- بازدانه (مخروطیان): بدون هاگ / آوند دار / دانه دار / بدون گل
- نهاندانه (گلدار): بدون هاگ / آوند دار / دانه دار / گل دار
امروزه نهاندانگان فراوانترین گونههای گیاهی روی زمین هستند.
هاگ و دانه بخش تولیدمثلی گیاهان میباشد.
کاربردها و ویژگیهای گیاهان
- گیاهان در جای خود ثابت هستند ولی مانند جانوران به ماده و انرژی نیاز دارند.
- گیاهان به دلیل ثابت بودن در جای خود، نمیتوانند از عامل خطر فرار کرده یا به آن حمله کنند.
- گیاهان با ویژگیهای خود میتوانند در محیطهای متفاوتی زندگی کرده و بر محدودیت ثابت بودن خود غلبه کنند.
- گیاهان منبع اصلی غذایی بسیاری از موجودات به ویژه انسانها هستند.
- گیاهان تأمینکننده مواد اولیه صنایعی مانند داروسازی و پوشاک میباشند.
مشاهده یاخته برای اولین بار
یاختههای گیاهی و جانوری علاوه بر شباهتها، تفاوتهایی در اجزا و ساختار با هم دارند که در زیر به آنها میپردازیم:
- کلسترول: در غشای یاختههای جانوری وجود دارد ولی در یاختههای گیاهی وجود ندارد.
- سانتریول: در یاختههای بعضی گیاهان مثل سرخسها به طور محدود وجود دارد.
- پلاستها: اندامکهای رنگدانهداری هستند که فقط در یاختههای گیاهی یافت میشوند.
- دیواره: ساختاری سلولزی است که روی غشای یاختههای گیاهی وجود دارد.
- واکوئول: اندامکی کیسهای شکل که در یاختههای گیاهی به وفور یافت میشود ولی در یاختههای جانوری محدود است.
دیواره یاختههای گیاهی
به مجموع غشا، سیتوپلاسم و هسته یاختههای گیاهی گفته میشود که زنده است، پروتوپلاست میگویند.
دیواره یاختهای در بافتهای زنده گیاه، پروتوپلاست را در بر میگیرد.
کاربردهای دیواره:
- حفظ استحکام و شکل یاخته و همینطور پیکر گیاه
- کنترل تبادل مواد بین یاختهها
- جلوگیری از ورود عوامل بیماریزا
در یاختههای گیاهی دو نوع دیواره مشاهده میشود:
دیواره نخستین
دیواره نخستین توسط خود پروتوپلاست ساخته میشود و از رشتههای سلولزی و پکتین تشکیل شده است.
توجه: دیواره نخستین مانند قالبی پروتوپلاست را احاطه میکند ولی مانع رشد آن نمیشود.
نکته: دیواره نخستین قابلیت کشش و گسترش داشته و همراه با رشد پروتوپلاست رشد میکند.
پیدایش دیواره نخستین
هنگام تقسیم یاخته گیاهی، لایهای به نام تیغه میانی بین دو یاخته تشکیل میشود.
در واقع؛ این لایه سیتوپلاسم را به دو قسمت تقسیم کرده و دو یاخته گیاهی ایجاد میشود.
تیغه میانی از جنس پکتین است که مانند چسب دو یاخته را کنار هم نگه میدارد.
در نهایت، دو یاخته مجاور با کمک پروتوپلاست، دیواره یاختهای خود را در دو طرف تیغه میانی ایجاد میکنند.
دیواره پسین
در بعضی از یاختههای گیاهی لایههای سلولزی دیگری هم ساخته میشود که به مجموع آنها دیواره پسین میگوییم.
رشتههای سلولزی در هر لایه از دیواره پسین با هم موازی هستند ولی با لایههای مجاور خود زاویه دارند.
استحکام، تراکم و ضخامت این دیواره از دیواره نخستین بیشتر بوده و مانع از رشد یاخته نیز میشود.
پلاسمودسم: مشاهده بافتهای گیاهی با میکروسکوپ الکترونی نشان داد که کانالهای سیتوپلاسمی بین یاختههای مجاور در گیاهان وجود دارد که به آن پلاسمودسم میگوییم.
نقش: مواد مغذی و ترکیبات دیگر از طریق پلاسمودسم از یاختهای به یاخته دیگر میرود.
ال: مناطقی که دیواره یاخته نازک میشود، ال میگوییم.
توجه: در محل الها، پلاسمودسمهای فراوانی وجود دارد.