تنوع گردش مواد در جانداران بخش بی مهرگان

تنوع گردش مواد در جانداران 

در تک‌یاخته‌ای‌ها، تبادل گاز، تغذیه و دفع بین یاخته و محیط از سطح آن انجام می‌گیرد.

در پر‌یاخته‌ای‌ها، به علت زیاد بودن یاخته‌ها، همه آن‌ها با محیط بیرون ارتباط ندارند و لازم است دستگاه گردش مواد داشته باشند.

توجه: بسیاری از جانداران نیازهای غذایی و دفع مواد زائد خود را به کمک دستگاه گردش مواد برطرف می‌کنند.

سامانه گردش آب

جانداران: اسفنج‌ها

جریان آب محیط جاندار، از طریق سوراخ‌های جانبی وارد حفره یا حفره‌های میانی جاندار می‌شود. سپس آب از سوراخ‌های بزرگی که در بالای هر حفره قرار دارد خارج می‌شود.

توجه: این جریان آب همزمان باعث ورود مواد غذایی و خروج مواد دفعی از جاندار می‌شود.

عامل حرکت آب: یاخته‌های یقه‌دار و تاژک‌داری هستند که در ورودی منافذ جانبی وجود دارند.

حفره گوارشی

جانداران: کیسه‌تنان (مثل هیدر) - کرم‌های پهن آزادزی (مثل پلاناریا)

حفره گوارشی در هیدر

حفره گوارشی در این جاندار پر از مایعات است، و علاوه بر فرایند گوارشی، نقش گردش مواد را نیز بر عهده دارد.

ورود و خروج مواد از یک محل می‌باشد.

حفره گوارشی در کرم‌های پهن آزادزی

کرم‌های پهن آزادزی مثل پلاناریا دارای حفره گوارشی و عروقی هستند.

دهان در ناحیه شکمی و انشعابات حفره گوارشی در تمام نواحی بدن قرار گرفته‌اند.

فاصله انتشار مواد تا یاخته‌ها بسیار کوتاه است.

نکته: در این جانداران حرکت کردن به جابجایی مواد در حفره گوارشی کمک می‌کند.

در جانوران پیچیده‌تر، دستگاهی اختصاصی‌تر برای گردش مواد وجود دارد که مایعی در آن در جریان است. دو نوع دستگاه گردش مواد در این جانوران وجود دارد:

۱- سامانه باز
۲- سامانه بسته

سامانه گردش باز

• در حشرات وجود دارد.
• قلب در سامانه باز، مایعی به نام همولنف را به حفره‌های بدن پمپ می‌کند.
• همولنف نقش خون، مایع میان‌بافتی و لنف را ایفا می‌کند.

نکته: این جانداران مویرگ ندارند و همولنف مستقیماً به فضای بین‌یاخته‌ها می‌رود.

ساختار قلبی این جانوران، دارای منافذ دریچه‌داری است که خون از این طریق به قلب باز می‌گردد.