مقاطع تحصیلی
جستجو در منظومه
تنظیم دستگاه گردش خون
توضیحات درس
تنظیم دستگاه گردش مواد
در دستگاه گردش مواد، نظم تکرارشونده ضربان قلب توسط تکانههای منظمی که گره ضربانساز منتشر میکند، وجود دارد.
- وقتی بدن در حالت عادی و معمولی است، نیازهای تنفسی و تغذیهای بدن توسط همین جریان برطرف میشود.
- اما وقتی وضعیت بدن از حالت عادی تغییر کند؛ مثلاً هنگام ورزش یا استراحت، نیازهای تنفسی و تغذیهای بدن نیز تغییر میکند.
در نتیجه: تعداد ضربان قلب در یک دقیقه (برونده قلب) وابسته به نیاز بدن تغییر میکند.
تغییرات برونده قلب در بدن توسط بخشهای زیادی کنترل یا تنظیم میشود:
- دستگاه عصبی خودمختار
- هورمونها
- تنظیم موضعی در بافتها
- گیرندههای حفظ فشار سرخرگی
دستگاه عصبی خودمختار
مرکز کنترل ضربان قلب در بصل النخاع و پل مغزی در نزدیکی مرکز تنفس قرار دارد.
این مرکز وابسته به شرایط و نیاز بدن، ضربان قلب را افزایش و کاهش میدهد.
نکته: نزدیک بودن مراکز تنفسی و قلبی باعث میشود که با یک هماهنگی مناسب، نیازهای تغذیهای و تنفسی بدن به خوبی تامین شود.
هورمونها
در زمان بروز فشارهای روانی از قبیل ترس، نگرانی و استرس به فرد، ضربان قلب انسان برای هوشیاری و آمادهسازی فرد برای مقابله با این شرایط تغییر میکند.
از غدد فوق کلیه انسان هورمونهایی ترشح میشود که با اثر بر قلب، ضربان و فشار خون را افزایش میدهند.
نکته: یکی از هورمونهای ترشح شده از این بخش، اپینفرین نام دارد که همزمان با افزایش برونده قلبی، حجم تنفسی را نیز بیشتر میکند.
تنظیم موضعی در بافت
وقتی در یک بافت میزان تولید کربن دیاکسید از حد معمولی افزایش یابد، دیواره سرخرگهای کوچک آن بافت، در حضور این گاز گشاد میشوند و جریان خون بیشتر میشود.
یادآوری: سرخرگهای کوچک به دلیل کم بودن رشتههای کشسان میتوانند تنگ و گشاد شوند؛ پس افزایش کربن دیاکسید در این بافتها، موجب استراحت ماهیچه صاف دیواره سرخرگ شده و دهانه آن را گشاد میکند.
توجه: به هنگام فعالیتهای ورزشی، بدن انرژی زیادی مصرف میکند، و این مصرف انرژی تولید کربن دیاکسید را در محدوده ماهیچههایش افزایش میدهد.
گیرندههای حفظ فشار سرخرگی
این گیرندهها در دیواره سرخرگها پس از تحریک، به مراکز عصبی پیام میفرستند تا ضمن حفظ فشار سرخرگی در حد طبیعی، نیازهای تغذیهای و تنفسی بدن در شرایط خاص تامین شود.
یادآوری: مراکز ضربان قلب در بصل النخاع و پل مغزی وجود دارند.
پیام تحریک این گیرندهها به این مراکز عصبی فرستاده میشود.
گیرندههای حفظ فشار سرخرگی شامل:
- گیرنده مکانیکی حساس به فشار
- گیرنده حساس به کمبود اکسیژن
- گیرنده حساس به افزایش کربن دیاکسید
- گیرنده حساس به افزایش یون هیدروژن (اسیدیته)
توجه: تحریک این گیرندهها موجب بیشتر شدن گردش خون در مناطق به خصوص میشود؛ مثل دستگاه گوارش.