تعریق و حرکت شیره پروده

تعریق و حرکت شیره پرورده

تعریق

اگر شدت تعرق کاهش یابد، یاخته‌های درون‌پوست همچنان به پمپ کردن یون‌های معدنی جذب شده از ریشه ادامه می‌دهند.

پس مقدار آب خروجی به وسیله تعرق از مقدار آب ورودی در اثر فشار ریشه‌ای کمتر می‌شود.

در این حالت، آب به صورت قطراتی از انتها یا لبه برگ بعضی گیاهان علفی خارج می‌شود که به آن تعریق می‌گویند.

نکته: تعرق می‌تواند هنگام شب یا رطوبت شدید و افزایش دما و ... کاهش یابد.

تعریق از ساختارهای ویژه‌ای به نام روزنه‌های آبی انجام می‌شود و نشانه فشار ریشه‌ای است. این روزنه‌ها همیشه باز هستند و محل آنها در انتها یا لبه برگ‌هاست.

نکته: شرایط محیطی ایجادکننده تعریق مشابه شرایط ایجاد شبنم است، این دو پدیده را نباید با هم اشتباه گرفت.

حرکت شیره پرورده

در آوندهای آبکشی و در همه جهات رخ می‌دهد.

حرکت شیره پرورده از محل منبع به محل مصرف می‌باشد:

• محل منبع: بخشی از گیاه که ترکیبات آلی بخش‌های دیگر را تأمین می‌کند. مثل برگ‌ها.
• محل مصرف: بخشی از گیاه که ترکیبات آلی به آنجا رفته و ذخیره (ریشه) یا مصرف (گل) می‌شود.

توجه: بخش‌های ذخیره‌ساز ترکیبات آلی مثل ریشه، هنگام ذخیره محل مصرف هستند و هنگام آزادسازی آن محل منبع هستند.

برای تعیین سرعت و ترکیب شیره پرورده می‌توان از شته‌ها استفاده کرد.

شته‌ها دسته‌ای از حشرات هستند و از شیره گیاهان تغذیه می‌کنند. بدنی بیضی شکل و حلقه‌ای داشته و دو شاخک کوتاه در انتهای بدن خود دارند. دارای یک خرطوم بلند متصل به لوله گوارش می‌باشند.

شته‌ها خرطوم خود را از ساقه سبز گیاهان وارد آوند آبکش کرده تا از مواد آلی موجود در آن استفاده کنند.

با بی‌حس کردن شته‌ها و بریدن خرطوم آن‌ها می‌توان با تراوش شیره پرورده به بیرون، سرعت و ترکیب شیره پرورده را محاسبه کرد.

حرکت شیره پرورده

حرکت شیره پرورده از سیتوپلاسم یاخته‌های زنده آوندهای آبکشی می‌باشد.

یادآوری: یاخته‌های آوند آبکشی فاقد هسته هستند ولی پروتوپلاست زنده دارند. در نهاندانگان دولپه، یاخته‌های همراه به حرکت شیره پرورده کمک می‌کنند.

حرکت شیره پرورده از شیره خام کندتر و پیچیده‌تر است.

الگوی جریان فشاری

گیاه‌شناس آلمانی به نام ارنست مونش، الگوی جریان فشاری را برای حرکت شیره پرورده ارائه کرده است.

در این روش شیره پرورده از محل منبع به محل مصرف حرکت می‌کند.

در قدم اول: ترکیبات آلی و قند از محل منبع به روش فعال به آوند آبکشی وارد می‌شوند که به آن بارگیری آبکشی می‌گوییم.

با افزایش غلظت در آوند آبکش بخصوص ساکارز، فشار اسمزی آن افزایش می‌یابد و آب از یاخته‌های مجاور مثل آوند چوبی وارد آن می‌شود.

با ورود و تجمع آب در سمت محل منبع آوند آبکش و افزایش تراکم، محتویات شیره پرورده به سمت محل کم‌تراکم یا محل مصرف حرکت می‌کنند.

در قدم چهارم: به محل مصرف، ترکیبات آلی به صورت فعال وارد می‌شوند که به آن باربرداری آبکشی می‌گوییم و در آنجا می‌تواند مصرف یا ذخیره شود.

تنظیم تولید و مصرف در گیاهان

گاهی در زمان گل‌دهی و تولید میوه، تعداد محل‌های مصرف از محل‌های منبع بیشتر می‌شوند.

اگر گیاه نتواند مواد غذایی همه بخش‌های مصرف را تأمین کند، به حذف بعضی از گل‌ها، میوه‌ها و دانه‌ها می‌پردازد.

در باغبانی برای داشتن میوه‌های درشت‌تر، تعدادی از گل‌ها یا میوه‌های جوان را می‌چینند؛ در نتیجه درخت میوه کمتر ولی درشت‌تر دارد.

طرح حرکت شیره پرورده

این طرح دو مطلب را نشان می‌دهد:

• اول) محل آوند آبکش
• دوم) جهت حرکت شیره پرورده

در نتیجه: شیره پرورده فقط در آوند آبکشی وجود دارد و در آوند چوبی، یعنی بخش باقی‌مانده در تصویر، وجود ندارد.