تخلیه و ترکیب شیمایی ادرار

تخلیه ادرار

ادرار پس از تشکیل از کلیه وارد میزنای می‌شود. ادرار در میزنای به واسطه حرکات کرمی‌شکل ماهیچه صاف دیواره آن جلو می‌رود.

بین میزنای و مثانه دریچه‌ای وجود دارد که مانع بازگشت ادرار به میزنای می‌شود.

توجه: این دریچه حاصل چین‌خوردگی مخاط مثانه روی دهانه میزنای است.

مثانه: کیسه‌ای است که ادرار را موقتاً در خود ذخیره می‌کند.

با پر شدن مثانه و کشیدگی دیواره آن، سازوکار تخلیه ادرار آغاز می‌شود.

بنداره‌های میزراه:

بنداره داخلی:

• در محل اتصال مثانه به میزراه قرار دارد.
• ماهیچه صاف بوده و به صورت غیرارادی کنترل می‌شود.
• با پر شدن و فشار مثانه باز می‌شود.

بنداره خارجی:

• ماهیچه مخطط بوده و به صورت ارادی کنترل می‌شود.

نکته: در نوزادان و کودکانی که هنوز ارتباط مغز و نخاع آنان با ماهیچه به طور کامل شکل نگرفته، ادرار به صورت غیرارادی تخلیه می‌شود.

ترکیب شیمیایی ادرار

دو فرایند ترشح و بازجذب، ترکیبات شیمیایی مایع تراوش شده را تغییر می‌دهند و ادرار نهایی به لگنچه می‌ریزد.

نکته: فرایندهای ترشح و بازجذب در لوله جمع‌کننده ادرار نیز رخ می‌دهد.

مهمترین مواد موجود در ادرار عبارت‌اند از:

• آب: بیشترین حجم ادرار را تشکیل می‌دهد (۹۰ درصد).
• یون‌ها: بخش مهمی که دفع آن‌ها برای حفظ تعادل یون‌های بدن است.
• اوره
• اوریک اسید

اوره: فراوان‌ترین ماده آلی دفعی در ادرار.

تشکیل اوره: تجزیه آمینواسیدها باعث تولید آمونیاک می‌شود و کبد آمونیاک را با کربن دی‌اکسید ترکیب کرده و اوره را ایجاد می‌کند.

آمونیاک: ماده بسیار سمی است؛ تجمع آن در خون منجر به مرگ سریع می‌شود.

توجه: میزان سمی بودن اوره از آمونیاک کمتر است و می‌تواند در فواصل زمانی از بدن دفع شود.

اوریک اسید: دیگر ماده دفعی نیتروژن‌دار است.

انحلال‌پذیری کمتری نسبت به اوره داشته و احتمال رسوب دادن و تشکیل بلور آن زیاد است.

• رسوب‌های اوریک اسید در بدن باعث بروز سنگ کلیه می‌شود.
• بلورهای اوریک اسید باعث بروز بیماری نقرس می‌شود.

بیماری نقرس: یکی از بیماری‌های مفصلی است که باعث درد شدید و التهاب مفاصل می‌شود.

تنظیم آب

افزایش غلظت مواد حل‌شده در خوناب، سازوکاری را ایجاد می‌کند که مقدار آب بدن تنظیم شود.

با افزایش غلظت مواد خوناب، مرکز تشنگی در غده هیپوتالاموس دو کار مهم انجام می‌دهد:

• اول) ایجاد احساس تشنگی و افزایش تمایل فرد به نوشیدن آب
• دوم) ترشح هورمون ضد ادراری و کاهش میزان دفع آب از ادرار (تغلیظ ادرار)

هورمون ضد ادراری:

• محل ترشح: غده هیپوتالاموس
• محل اثر: مجاری کلیه
• کار: افزایش بازجذب آب در مجاری کلیوی

دیابت بی‌مزه

اگر به هر دلیلی هورمون ضد ادراری ترشح نشود، مقدار زیادی ادرار رقیق از بدن دفع می‌شود که به آن دیابت بی‌مزه می‌گوییم.

افراد مبتلا به این بیماری دچار تشنگی مفرط می‌شوند و مایعات زیادی می‌نوشند.

نکته: این بیماری توازن آب و یون‌ها را در بدن به هم می‌زند، پس نیازمند توجه زیادی است.