بازجذب , ترشح

بازجذب

تعریف: بازگشت دوباره مواد مفید به خون در شبکه‌های دورلوله‌ای را بازجذب می‌گوییم.

یادآوری: در تراوش هم مواد دفعی مثل اوره و هم مواد مفید مثل گلوکز و آمینواسید وارد گردیزه می‌شوند.

پس به محض ورود مواد به لوله پیچ‌خورده نزدیک، بازجذب مواد مفیدی چون گلوکز و آمینواسید شروع می‌شود.

ساختار یاخته‌ای لوله‌های گردیزه

یاخته‌های بخش لوله‌ای نفرون‌ها از نوع پوششی مکعبی هستند که در قسمت‌هایی ریزپرز دارند:

• در لوله پیچ‌خورده نزدیک، ریزپرزهای فراوانی دارند.
• در قوس هنله، فاقد ریزپرز هستند.
• در لوله پیچ‌خورده دور، ریزپرزهای کمتری دارند.
• در لوله جمع‌کننده ادرار، فاقد ریزپرز هستند.

ریزپرزها سطح بازجذب را افزایش می‌دهند، به همین دلیل در لوله پیچ‌خورده نزدیک بیشترین بازجذب رخ می‌دهد.

در بیشتر موارد بازجذب فعال است، یعنی از طریق انتقال فعال و با مصرف ATP انجام می‌شود. به همین دلیل یاخته‌های پوششی مکعبی، میتوکندری‌های فراوانی دارند.

در مواردی بازجذب غیرفعال است، مثل بازجذب آب که از طریق اسمز صورت می‌گیرد.

ترشح

تعریف: ترشح برخلاف بازجذب است و مواد دفعی به درون گردیزه وارد می‌شوند.

مواد از دو مسیر به درون گردیزه ترشح می‌شوند:

• الف) ترشح از مویرگ‌های دورلوله‌ای
• ب) ترشح از یاخته‌های دیواره گردیزه

در بیشتر موارد ترشح به صورت فعال و با صرف انرژی است.

• اگر pH خون کاهش یابد و اسیدی‌تر شود، کلیه‌ها یون هیدروژن ترشح می‌کنند.
• اگر pH خون افزایش یابد و قلیایی‌تر شود، کلیه‌ها یون بیکربنات ترشح می‌کنند.

در نتیجه pH خون در محدوده ثابتی باقی می‌ماند.

نکته: بعضی سموم و داروها نیز از طریق ترشح دفع می‌شوند.