جواب با هم بیندیشیم صفحه ۱۱۲ شیمی (2)

بازگشت به صفحه کتاب

شیمی (2)

شیمی (2) | فصل سوم: پوشاک، نیازی پایان ناپذیر

صفحه ۱۱۲
سؤال 1

با توجه به دو ساختار داده شده به پرسش‌ها پاسخ دهید:
\[\mathrm{CH_3-CH_2-OH}\]
\[\mathrm{CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2-OH}\]

الف) پیش‌بینی کنید چه نوع نیروهای بین مولکولی در این دو الکل وجود دارد؟

ب) مولکول این الکل‌ها دو بخش قطبی و ناقطبی دارند. با توجه به اینکه گشتاور دوقطبی هیدروکربن‌ها حدود صفر است، این دو بخش را در هر مولکول بالا مشخص کنید.

پ) پیش بینی کنید در شرایط یکسان انحلال‌پذیری کدام الکل در آب بیشتر است؟

ت) درستی پیش‌بینی خود را با توجه به داده‌های جدول زیر بررسی کنید.

فرمول الکلانحلال‌پذیری (g/100gH₂O)
CH₃CH₂OHبه هر نسبتی حل می‌شود
CH₃CH₂CH₂CH₂CH₂CH₂CH₂CH₂OH0.046

ث) درباره‌ٔ درستی جمله زیر گفت‌وگو کنید.
«با افزایش طول زنجیر هیدروکربنی در الکل‌ها، نیروی وان‌دروالس بر هیدروژنی غلبه می‌کند و ویژگی ناقطبی الکل افزایش می‌یابد.»

ج) نمودار زیر انحلال پذیری الکل‌ها را در مقایسه با هیدروکربن‌ها در آب نشان می‌دهد. روند تغییر آنها را توضیح دهید.

شکل سؤال 1شکل سؤال 1
پاسخ

الف) در هر دو الکل، گروه هیدروکسیل (OH) وجود دارد. بنابراین بین مولکول‌های هر دو الکل نیروی هیدروژنی برقرار است. همچنین بخش هیدروکربنی (زنجیر کربنی) در هر دو مولکول وجود دارد که بین آن‌ها نیروی وان‌دروالس برقرار است.

ب)

  • بخش قطبی مولکول: گروه هیدروکسیل \(\mathrm{-OH}\) (به دلیل تفاوت الکترونegativity اکسیژن و هیدروژن).
  • بخش ناقطبی مولکول: زنجیر هیدروکربنی \(\mathrm{CH_3-CH_2-\cdots}\) که گشتاور دوقطبی آن تقریباً صفر است.

در \(\mathrm{CH_3-CH_2-OH}\) بخش ناقطبی شامل \(\mathrm{CH_3-CH_2-}\) و بخش قطبی شامل \(\mathrm{-OH}\) است. در الکل هشت‌کربنه، بخش ناقطبی شامل زنجیر \(\mathrm{CH_3-(CH_2)_7-}\) و بخش قطبی همان گروه \(\mathrm{-OH}\) است.

پ) چون اتانول زنجیر کوتاه‌تری دارد، بخش ناقطبی آن کوچک‌تر است و بخش قطبی (گروه OH) سهم بیشتری در مولکول دارد. بنابراین پیش‌بینی می‌کنیم که اتانول در آب بیشتر حل می‌شود.

ت) داده‌های جدول این پیش‌بینی را تأیید می‌کنند:

  • اتانول (\(\mathrm{CH_3CH_2OH}\)) به هر نسبتی در آب حل می‌شود.
  • الکل هشت‌کربنه (\(\mathrm{CH_3(CH_2)_7OH}\)) فقط \(0/046\) گرم در \(100\) گرم آب حل می‌شود.

پس پیش‌بینی ما درست بود.

ث) جمله داده شده درست است. با افزایش طول زنجیر هیدروکربنی، بخش ناقطبی بزرگ‌تر می‌شود و نیروی وان‌دروالس بین این زنجیرهای ناقطبی بر نیروی هیدروژنی گروه OH غلبه می‌کند. در نتیجه مولکول رفتار ناقطبی‌تری پیدا می‌کند و انحلال‌پذیری آن در آب کم می‌شود. این همان چیزی است که در جدول قسمت ت دیدیم.

ج) در نمودار، محور عمودی انحلال‌پذیری و محور افقی شمار اتم‌های کربن است. روند تغییرات به این صورت است:

  • الکل‌ها با یک یا دو کربن (مثلاً متانول و اتانول) در آب به خوبی حل می‌شوند، چون گروه OH بر زنجیر کوتاه غلبه دارد.
  • با افزایش تعداد اتم‌های کربن، انحلال‌پذیری الکل‌ها به سرعت کاهش می‌یابد. بوتانول حدود \(8\) گرم، پنتانول حدود \(2/7\) گرم و هگزانول حدود \(0/7\) گرم در \(100\) گرم آب حل می‌شود.
  • از حدود هفت کربن به بعد، انحلال‌پذیری تقریباً به صفر نزدیک می‌شود و منحنی الکل‌ها به خط آلکان‌های راست‌زنجیر، که هیدروکربن‌های ناقطبی هستند، نزدیک می‌شود.

نتیجه: با بلندتر شدن زنجیر هیدروکربنی، الکل‌ها ویژگی ناقطبی بیشتری پیدا می‌کنند و رفتار آن‌ها به هیدروکربن‌ها شبیه می‌شود. بنابراین انحلال‌پذیری آن‌ها در آب کاهش می‌یابد.

فعالیت‌های این فصل
همه فعالیت‌های «فصل سوم: پوشاک، نیازی پایان ناپذیر» اینجاست.
صفحه ۱۱۲